Wersje językowe
Artykuły
Koń jaki jest...

Wiele lat temu założyłem i byłem opiekunem dwóch młodzieżowych kół filatelistycznych, które prowadziłem w ramach Polskiego Związku Filatelistów. Jedno, Szkolne Koło Filatelistyczne działało przy szkole podstawowej, ale ówczesny stosunek kierownictwa szkoły do działalności pozaszkolnej nie sprzyjał poprawnemu prowadzeniu tej działalności wśród dzieci i koło musiało zostać rozwiązane...

Poczta polowa armii Słowacji na froncie wschodnim w wojnie z ZSRR w latach 1941-1943 0
Poczta polowa armii Słowacji na froncie wschodnim w wojnie z ZSRR w latach 1941-1943

  

 

Jozef Korený

Poczta polowa armii Słowacji na froncie wschodnim w wojnie z ZSRR w latach 1941-1943

 

Poczta polowa obsługująca jednostki bojowe armii słowackie biorące udział u boku niemieckiego Wehrmachtu czerpała z doświadczeń nabytych podczas kampanii przeciwko Polsce we wrześniu 1939 roku.

W związku z trudnością w przetłumaczeniu na język polski niektórych terminów związanych z nazwami jednostek wojskowych, na potrzeby tego artykułu przyjęto następujące
skróty:
AS – Armádna Skupina – Grupa Armijna
RD – Rýchla Divizia – Szybka Dywizja
RS – Rýchla Skupina – Szybka Grupa
RB – Rýchla Brigada – Szybka Brygada
ZD – Zaisťovacia Divizia – Dywizja osłonowa (?)
TD – Technicka Divizia – Dywizja techniczna (?)
DP – dywizja piechoty
PP x – poczta polowa nr x

Udział armii słowackiej w wojnie, w napaści wspólnie z wojskami hitlerowskich Niemiec na ZSRR 22 czerwca 1941 roku można podzielić na dwa etapy:
- od początku najazdu do listopada 1941 roku
- od maja 1942 roku do listopada 1943 roku

Dla lepszej orientacji w działaniach słowackiej poczty polowej na froncie wschodnim powiążę ją chronologicznie z jednostkami wojskowymi, które od 24 czerwca 1941 przekroczyły przez Przełęcz Dukielską granicę Słowacji. Pierwszą jednostką słowacką zaangażowaną w tą wojnę była Szybka Grupa (słow. Rýchla Skupina – RS) kryptonim „Rudolf”. 30.06.1941 roku na północnym wschodzie Słowacji w Humennem utworzono Grupę Armijną (AS) kryptonim „Viktor” dowodzoną przez gen. I rangi Ferdinanda Čatlosa, ministra obrony Słowacji. Przy AS „Viktor” powołano pocztę polową nr 11 (PP 11). W skład Grupy Armijnej wchodziły: 1 DP „Štefan”, 2 DP „Martin”, pododdziały dowodzenia i zabezpieczenia. Dowództwo AS i dowództwo słowackich sił powietrznych, kryptonim „Lipa”, stacjonowało w Chyrowie, dowództwo 1 DP w Sanoku a dowództwo 2 DP w Zagórzu. 1 lipca 1941 r. sformowano eskadrę kurierską przewożącą m.in. ładunek pocztowy, działającą z Zagórza. Wyposażona była w jeden samolot STINSON SR-10C Reliant, dwa samoloty E-241, dwa samoloty E-39 i dwa samoloty BE-555. 7 lipca 1941 r. RS została uzupełniona w siły i środki i przemianowana na brygadę (RB). 14 lipca dowództwo sił powietrznych przemieściło się do Lubienia Wielkiego na południowy zachód od Lwowa, a eskadra kurierska rozpoczęła działania z lotniska w Komarnie. Po kolejnej reorganizacji 23 lipca RB przekształcono w Szybką Dywizję (RD) i jedną dywizję piechoty. Do 20 sierpnia przy RD czynna była poczta polowa nr 6 (PP 6). Rozkazem z 26.7.1941 roku gen. F. Čatlos przekształcił jedną z dywizji piechoty na ZD ( Zaisťovaciu diviziu, Dywizję osłonową). W strukturze ZD funkcjonowała poczta polowa nr 8 (PP 8). W dniu 21.8.1941 sztab słowackich sił powietrznych otrzymał kryptonim „Viktor II” i przemieścił się z Lubienia Wielkiego do Kazalina, 60 km na południe od Żytomierza. Wymusiło to zmianę trasy lotu służby kurierskiej zabezpieczającej m.in. przewóz poczty. Samoloty eskadry nie miały międzylądowania w Komarnie ale we Lwowie. Rozkazem z 18.9.1941 powołano Połączony Sztab słowackiej armii polowej, w ramach którego utworzono pocztę polową nr 16 (PP 16). ZD została rozmieszczona w rejonie Żytomierza. Jej jednostki wypełniały zadania wartownicze w obozie jenieckim w Szepietówce, ochrony tras kolejowych, którymi Wehrmacht transportował siły i środki na front wschodni. Brały też udział w działaniach przeciwpartyzanckich.

Objętość ładunku poczty polowej do i od jednostek w polu narastała. Lekkie samoloty sportowe nie wytrzymywały trudów kuriersko –pocztowej służby. Wymusiło to wsparcie eskadry kurierskiej przez samoloty bojowe LŠ 328 z 2 eskadry lotniczej. Loty od 27.7. 1941 odbywały się między lotniskiem Vajnory k. Bratysławy a frontowym lotniskiem Komarno. Harmonogram przewozu poczty był następujący: o godzinie 8:00 startował z lotniska Vajnory samolot LŠ 328 do Spišskiej Novej Vsi. Tam czekał LŠ 328 z dowództwa sił powietrznych „Lipa”, który wystartował z lotniska Komarno także o 8:00.Wymieniano pocztę, uzupełniano paliwo i załogi leciały z powrotem na swoje lotniska macierzyste. Następnie inny kurierski LŠ 328 przeznaczony do przewozu poczty do jednostek frontowych rozmieszczonych w polu też startował o godzinie 8:00 ale zbieranie i wymiana poczty na lotniskach frontowych trwała o wiele dłużej. Z tego powodu poczta z pola do Komarna docierała w godzinach wieczornych. Niestabilna pogoda w Karpatach i zużycie eksploatacyjne maszyn było przyczyną utraty samolotów i lądowań awaryjnych. Powodowało to zniszczenie części transportowanych przesyłek lub ich opóźnione dostarczenie do adresatów. Od 13 .10.1941 planowano przegrupowanie sił powietrznych na Słowację, co wiązało się z problemem działania służby kurierskiej. Wysyłka poczty przez RD przestała istnieć, a jedyny LŠ 328 startował ze Spišskiej Novej Vsi i miał międzylądowanie w Kazalinie z pocztą tylko od sztabu sił lotniczych do ZD. 25.10. 1941 roku służba kurierska przestała istnieć. Lotnicy ją obsługujący wykonali 704 loty przy nalocie 1108 godzin. Przelecieli łącznie 221600 kilometrów i przewieźli 33,5 ładunku pocztowego. Ich trasa wiodła z lotniska Vajnory przez Trenčianske Biskupice do Żyliny – Lwowa – Żytomierza (Ukraina) i z powrotem. W listopadzie 1941 powrócił na Słowację sztab i siły powietrzne. Zakończyło to udział lotnictwa słowackiego w pierwszym etapie kampanii 1941 przeciwko ZSRR.

Zgodnie z rozkazem słowackiego MON z 11.5.1942 r. wyznaczono do pełnienia służby kurierskiej 2 eskadrę lotniczą dowodzona przez npor. Frantiska Wagnera. Przed podjęciem realizacji zadań lotniczej służby kurierskiej jej rzut naziemny został rozmieszczony w Vajnorach, Żylinie, Išli k. Prešova, we Lwowie, Żytomierzu i Dniepropietrowsku. 12.6. 1942 r. uruchomiono służbę kurierską na trasie Bratysława – Trenčin – Lwów – Żytomierz – Dniepropietrowsk. Przewóz poczty miał się rozpocząć 25.6.1942 ale rozpoczął w dniu 7.7.1942.Według rozkładu lotów poczta na trasie Bratysława – Dniepropietrowsk odprawiana była w dni nieparzyste, a na trasie Dniepropietrowsk – Bratysława w dni parzyste. Kurier jednego dnia leciał z Vajnor do Lwowa, tam nocował, aby drugiego dnia wracać do Vajnor. We Lwowie poczta z Vajnor, czyli ze Słowacji, była przekazywana innemu pilotowi, który przewoził ją do Dniepropietrowska. Tu ją zostawiał i przespawszy noc wracał do Lwowa. W taki właśnie sposób była wysyłana korespondencja służbowa i prywatna żołnierzy w polu, czasopisma w zamkniętych pojemnikach pocztowych. Na lotnisko w Vajnorach poczta dostarczana była przez organa ministerstwa obrony Słowacji i przez dowództwo sił powietrznych mające siedzibę w Tren inie. Do Lwowa poczta odprawiana była przez stanowisko dowodzenia, do Żytomierza przez ZD, do Dniepropietrowska przez RD. W oddziale lotniskowym w Żylinie przejmowali pocztę w zaplombowanych pojemnikach od Centrali Poczty Polowej stacjonującej w Trenčinie. Do Żyliny kurier woził cztery pakiety poczty : z PP 6 od ZD, z PP 8 od RD, ze stanowiska dowodzenia we Lwowie i ze stanowiska dowodzenia w Dniepropietrowsku. Z dniem 14.8.1942 doszło do przedłużenia trasy lotów kurierskich z Dniepropietrowska do Rostowa nad Donem, a wkrótce do Krasnodaru. Przewożone były osoby, paczki i poczta żołnierzy 1 DP. Obsługiwała to poczta polowa nr 51 (PP 51). 14.10.1942 na front wschodni udała się 13 eskadra lotnicza. Wyposażona w samoloty Me Bf 109F bazowała na lotnisku w Majkopie. Łączność między eskadrą a dowództwem RD zapewniał samolot szkolno-treningowy Praga E.241. Służba kurierska 2 eskadry zakończyła się 23.10. 1942 roku choć pojedyncze loty odbywały się jeszcze po tym terminie, do powrotu na lotnisko w Spišskiej Novej Vsi. 1 stycznia 1943 roku oddziały słowackiej RD znalazły się na Krymie i nastąpiła kolejna jej reorganizacja na 1 DP. Od lutego 1943 na trasie Bratysława Krasnodar służbę kurierską pełniło 12 samolotów Caudron C 445 „Goeland” – lekkich samolotów komunikacyjnych produkcji francuskiej. Do dowództwa dywizji latał samolot Praga E.241 obsługujący także wahadłowe loty między m. Anapa a m. Amanat i między Kerczem a Anapą. Służba kurierska korzystała też z sześciu samolotów rozpoznawczo-łacznikowych Fiesler Fi 156 Storch. Samoloty C 455 latały z Trenčina do Żytomierza, Anapy i do Symferopola na Krymie. W drodze powrotnej przez Kercz, Saki, Nikołajew, Proskurow i Lwów do m. Pieštany.

W roku 1943 okresowo poczta jednostek słowackich na froncie obsługiwana była przez niemiecką LPA Breslau (Wrocław), czego ślady można odnaleźć na korespondencji nie tylko w postaci pieczęci pocztowych niemieckiej poczty polowej L 53006. Po przeszkoleniu lotników na samoloty wielosilnikowe, loty kurierskie z Trenčina i Vajnor realizowały dwa samoloty Heinkel He 111. Latały do Anapy, Voinki i Nikołajewa. Wykonywały loty także na rzecz 2 DP po trasie Trenčin – Vajnory – Kraków – Mińsk na Białorusi i z powrotem prosto z Mińska do Vajnor. Do dowództwa 1 DP stacjonującego w Voince na Krymie lot odbywał się po trasie Vajnory – Lwów – Nikołajew – Voinka a z powrotem do Bratysławy przez Tyraspol (dziś Mołdawia), Kamenicę. 1 DP w listopadzie 1943 roku skierowana została do Rumunii. 2 DP była w trakcie reorganizacji i przemianowano ją na 2 Dywizję Techniczną. Dywizja ta była obsługiwana przez pocztę polową nr 52 (PP 52). 25. 10.1943 roku rozpoczęło się przemieszczanie 2 DT przez terytorium okupowanej Polski do Włoch. Dało to początek nowej historii PP 52, na froncie włoskim. Swoją działalność na froncie wschodnim zakończyła także 13 eskadra. Połączenie kurierskie między Słowacją a 13 eskadrą na Kubaniu zabezpieczał samolot LŠ 328. W listopadzie 1943 ostatnie loty z Odessy przez Lwów do Bratysławy zakończyły służbę kurierską między Słowacją a eskadrami lotniczymi i jednostkami piechoty biorącymi udział w działaniach przeciw ZSRR.

Posłowie
Przytoczone informacje na temat tras kurierskich, jednostek sił słowackich, typów samolotów przewożących pocztę frontu i do wojsk w polu, pokazują miejsce i skalę zaangażowania Słowacji w walkach na froncie wschodnim w latach 1941-1943. Obrazują również organizację i środki słowackiej poczty polowej realizowanej w większości za pomocą samolotów kurierskich po określonych trasach. W kampanii przeciwko Polsce w 1939 roku poczta polowa Słowacji działała z terenu własnego kraju wykorzystując transport kolejowy. W kampanii przeciwko ZSRR wiodąca rolę odgrywał transport lotniczy a poczty polowe, oprócz ich centrali, działały poza granicami kraju. Odnotować też należy pojawienie się w użyciu nowego typu formularza kartki poczty polowej.
Jerzy Zimnicki

Literatura:
[1] VHA Bratislava f. MNO – taj., kr. 9, 10, 16, 190 / 1941-1943,
f. Veliteľstvo armády 1941-1943
[2] Rajninec, Juraj: Slovenské letectvo 1939-1944 (1), 1997, ISBN: 80-968073-2-3, Magnet Press Slovakia, MO SR, TIS 1997
[3] Šumichrast, Peter., Klabník, Viliam: Slovenské letectvo 1939-1944 ( 2 ) - Klabník, Viliam:Kuriérna letecká služba s. 117 - 122, ISBN: 80-968073-6-6, Magnet Press Slovakia 2000
[4] Stanislav, Ján., Klabník, Viliam: Slovenské letectvo 1939-1945 (3), ISBN: 80-89169-00-7, Magnet Press Slovakia 2003
[5] Informace sekce Polních pošt SČF č. 2 (45 ) roč. XI. POLNÍ POŠTY 6 / 2012

Artykuł przetłumaczył i przystosował dla polskiego Czytelnika za zgodą autora Jerzy Zimnicki – i-KF. Wszystkie zamieszczone reprodukcje przesyłek stanowią własność autora.

 

  

Komentarze do wpisu (0)

do góry
Sklep jest w trybie podglądu
Pokaż pełną wersję strony
Sklep internetowy Shoper Premium